Kemâl-i İntizam ve Kemâl-i Mizan

Kemâl-i İntizam Nedir?

• İntizam: Düzen, tertip, sistem demektir.
• Kemâl-i intizam: Bu düzenin en mükemmel derecede kurulması; her parçanın hem bulunduğu bütün içinde, hem de vazifesi bakımından tam lâyık olduğu mevziine konulmasıdır.

Üstad’ımızın ifadesiyle;

İntizam hakikati, kâinatta her şeyin düzenli ve tertipli olmasını gösterdiği için özellikle Allah’ın Nezzâm ve Mürettib isimlerine bakar.

Yani kâinatta görünen bu tertipli yerleşim ve hikmetli düzen, her şeyin küllî bir planla tanzim edildiğini ilan eder. Her parça tam lâyık olduğu mevzide bulunur: göz, yüzde, yaprak dalda, gezegen yörüngede…

Demek ki: Nizam varsa  onu koyan bir NEZZÂM vardır.

Kemâl-i Mîzan nedir?

Mîzan: Ölçü, denge, miktar, oran demektir.
Kemâl-i mîzan: Her şeyin tam gerektiği kadar ne bir eksik ne bir fazla mükemmel ve hassas bir denge ve ölçüyle yaratılmasıdır. Mizan kavramı, yalnızca bir cismin kendi içindeki ölçü ve dengesini değil, aynı zamanda diğer cisimlerle olan karşılıklı ilişkilerindeki dengeyi de kapsar. Mizan, daha geniş bir sistemin içinde var olan çeşitli unsurlar arasındaki uyumu da ifade eder.

Mîzan ise, her şeyin miktar ve denge bakımından tam ölçülü yaratılmasını ifade ettiğinden Allah’ın Mukaddir ve Adl isimlerine bakar. Çünkü mîzanın esası “ne kadar?” sualidir. Vitaminler tam ihtiyaç kadar, mineraller hassas oranlarda, kuvvetler muntazam ölçülerde yaratılmıştır.

Demek ki: Mîzan varsa o ölçüyü tayin eden bir MUKADDİR ve ADL vardır.

İntizam ve Mizana Kıyaslı Misaller

1. İki Göz Misali

Gözlerin birbirine göre simetrisi, yüze göre büyüklüğü, mîzandır.

Fakat o gözlerin yüzün tam münasip noktasına, görme vazifesini en güzel yapacak merkeze, burun ve kaşlarla tam uyumlu mevziine konulması intizamdır.

Eğer gözler bir santim sağa kaysaydı intizam bozulurdu, ya da gözün birisi büyük birisi daha küçük olsaydı bu sefer mizan ve denge bozulur estetik kaybolur, görme açısı eksik kalırdı.

Demek simada görünen güzellik:  kemâl-i mîzan ve  kemâl-i intizamın birlikte neticesidir.

2. Parmaklar Misali

Beş parmağın uzunlukları birbirine göre farklıdır. Orta parmak uzun, serçe kısa. İşte parmakların eldeki tutma kabiliyetine göre oranı mizandır.

Ama o parmakların ele, kola, sinir sistemine tam uygun tertiple dizilmesi intizamdır.

3- Vitamin ve mineraller

İnsan bedenindeki demir, kalsiyum, potasyum gibi minerallerin miktarı, A, B, C, D gibi vitaminlerin oranı, tam ihtiyaç derecesinde yaratılmıştır. Mesela bir vitamin azıcık eksilse bağışıklık zayıflar; bir mineral biraz fazlalaşsa zehir tesiri yapar. Bu, bedenin kimyevî cephesinde görünen hassas ölçü ve miktar dengesi mîzandır.

Ama aynı minerallerin: kanda uygun yoğunlukta, kemikte lâyık terkiple, sinir hücrelerinde uygun seviyede, gözde, kalpte, beyinde farklı sistemlere tam hizmet edecek yerlerde bulunması ise, intizamdır.

• Mîzan bozulsa kimyevî düzensizlik ve hastalık olur,
• İntizam bozulsa bedenin sistemler arası uyumu kaybolur.

Halbuki insan vücudu, trilyonlarca zerrenin iştirakiyle yine de kusursuz işliyor. Bu da hem ölçünün hem düzenin, yani kemâl-i mîzan ve kemâl-i intizamın, ancak muhit bir İlâhî ilim ve kudretle tanzim edildiğini ilan eder.

4. Ağaçtaki İntizam

Tohumda programın varlığı, çekirdeğin meyveye, meyvenin ağaca oranı mîzandır. Fakat: Kâinatta: kökün önce, dalın sonra, yaprağın daha sonra, meyvenin en nihayet çıkması ve herbirinin layık bir mevkide olması tam bir intizamlı faaliyettir.

5. Çiçekteki Diziliş

Bir gülün yaprakları dairesel oranla, üst üste uyumla açılır. Yaprakların güle oranı sayısı ve rengi: mîzana örnektir. Ama: Yaprakların birbiri üzerine muntazam dizilmesi intizamdır.

6. Kuş Kanadı

Bir kuşun kanadının vücuduna oranı: mîzandır.

Ama o kanadın: uçmaya en elverişli tarzda, hafif kemiklerle, uygun mafsallarla, tüylerin muntazam tertibiyle kurulması veren layık yere takılması kemâl-i intizama örnektir. Bir tek tüy yanlış yere konsa uçuş bozulur.

7. Arı ve Petek

Balmumunun altıgen odacıklara ölçüsü ve odacıkların hepsinin aynı olması: mîzandır.

Ama o balmumunun odacıklara şaşmaz bir geometriyle dizilmesi intizamdır.

8- Güneş sistemi

Dünyanın güneşe mesafesi ve merkez kaç kuvvetine göre dönme hızlarının ayarlanması: mîzanın neticesidir.

Ama;  Dünyanın ve güneşin kendisi için takdir edilen yörüngeden ayrılmaması intizamdır.

Bunun neticesinde Gece-gündüzün, mevsimlerin, suyun döngüsünün, ekosistemin birbiri ardınca kusursuz işlemesi yine  kemâl-i intizama örnektir.