Fahreddin er-Râzî der ki: Hakiki ilim, kalpte haşyet doğuran ve insanı Allah’a yaklaştıran ilimdir.
İlmin Meyvesi Korkudur
Ey nefsim… İlmin değeri sadece bilmekte değil, kalpte ne doğurduğundadır. Eğer ilim seni Allah’a yaklaştırmıyor, kalbinde bir haşyet uyandırmıyorsa, o ilim sadece yük olur. Çünkü hakiki ilmin meyvesi Allah korkusudur.
Haşyetin Sahibi Kim?
إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ
“Allah’tan ancak kulları içinden âlimler hakkıyla korkar.” (Fâtır, 35/28)
Bu ayet açıkça gösterir ki: Hakiki korku, hakiki ilmin neticesidir.
Haşyet ve Cennet Arasındaki Bağ
Cenâb-ı Hak şöyle buyurur:
جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ… ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ
“Onların mükâfatı Rableri katında Adn cennetleridir… İşte bu, Rabbinden korkanlar içindir.” (Beyyine, 98/8)
وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ
“Rabbinin huzurunda durmaktan korkan kimse için iki cennet vardır.” (Rahmân, 55/46)
Demek ki: Korkan kazanır, korkmayan kaybeder.
Hadis-i Kudsî
“İzzetime ve celâlime yemin ederim ki, bir kuluma iki korku ve iki emniyeti bir arada vermem.” Eğer dünyada benden emin olursa (korkmazsa), ahirette onu korkuturum. Eğer dünyada benden korkarsa, ahirette onu emin kılarım.”
Korkunun Kaynağı: Hakiki Bilgi
Ey nefsim… Her korku bilgiye dayanır. Bilmeyen korkmaz. Ama sadece varlığını bilmek de yetmez. Üç şeyi bilmeden haşyet doğmaz:
1) Kudretini bilmek
Allah’ın her şeye gücü yettiğini bilmezsen korkmazsın.
2) Bildiğini bilmek
Allah’ın seni gördüğünü ve yaptıklarını bildiğini bilmezsen sakınmazsın.
3) Hükmünü bilmek
Allah’ın harama razı olmayacağını bilmezsen çekinmezsin.
Bu üçü birleşince kalpte haşyet doğar.
Ey nefsim… Allah’ı bilen korkar, korkan sakınır, sakınan kurtulur. Kurtuluşun yolu ilimdir, ama her ilim değil. Seni Allah’a yaklaştıran, kalbinde haşyet doğuran ve amele dönüşen ilim kurtarır.
Demek ki: İlim → Haşyet → Kurtuluş
Bu ayetin içinde gizli bir tehdit vardır: Eğer bir insanda Allah korkusu yoksa, o kimse Allah’ı hakkıyla tanımıyor demektir.
Ne kadar konuşursa konuşsun… ne kadar tartışırsa tartışsın eğer kalbinde haşyet yoksa, o ilim kınanmış bir ilimdir.
İlmin Ölçüsü
Ey nefsim… Kendini tart: İlmin seni Allah’tan korkutur mu? Yoksa sadece konuşturur mu?
Unutma: Allah’a yaklaştırmayan ilim, ilim değildir… sadece bir gurur sebebidir.