İki Veli, İki İnce Edep
Bir gün Sultan Ahmed Han, gönlünde ayrı bir muhabbet taşıdığı büyük mürşidi Aziz Mahmud Hüdâyî Hazretleri’ne kıymetli bir hediye gönderdi. Fakat Hüdâyî Hazretleri, o hediyeyi kabul etmedi. Bu red, sıradan bir geri çevirme değildi; içinde istiğna, incelik, terbiye ve dünyanın cazibesine karşı yüksek bir gönül duruşu vardı.
Sultan Ahmed Han, artık hediyeyi kendi uhdesinden çıkarmış olduğu için onu devrin büyüklerinden Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri’ne gönderdi. Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri ise hediyeyi kabul etti. Fakat bu kabul, dünya sevgisinden değil; kendi makamına, hâline ve meşrebine uygun bir genişlikten kaynaklanıyordu. Zira büyüklerin hâlleri birbirine benzemez; biri istiğna ile terbiye eder, diğeri kabul ile incelik gösterir.
Sultan’ın İnce İmtihanı
Bir gün Sultan Ahmed Han, Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri’ni ziyaret ettiğinde meseleyi açtı ve sanki içinde gizli bir sual varmış gibi şöyle dedi: “Efendi Hazretleri! Ben bu hediyeyi daha evvel Hüdâyî Hazretleri’ne göndermiştim; kabul buyurmamıştı. Fakat siz kabul buyurdunuz.” Bu söz, zahirde sade bir hatırlatma gibiydi; fakat içinde ince bir mukayese, belki de iki büyüğün hâlini anlamaya çalışan bir merak vardı.
Sivâsî Hazretleri’nin Cevabı
Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri, Sultan’ın sözündeki nükteyi hemen anladı. Ne kendisini müdafaa etti, ne Hüdâyî Hazretleri’nin tavrını küçülttü, ne de kabulünü izah etmek için uzun sözlere ihtiyaç duydu.
Sadece gönülleri titreten şu cevabı verdi: “Sultânım! Hazret-i Hüdâyî bir ankâdır ki lâşeye tenezzül etmez!” Yani Hüdâyî Hazretleri öyle yükseklerde uçan bir mâneviyat kuşudur ki dünyanın gölge hükmündeki nimetlerine dönüp bakmaz.
Edeb-i Evliya
Bu cevap Sultan Ahmed Han’ın gönlünü ferahlattı. Çünkü Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri, kendisini yüceltmek yerine kardeşini yüceltmişti. Hakiki büyüklük de budur: İnsan kendi makamını anlatmak yerine başka bir Allah dostunun büyüklüğünü teslim eder. Kıskançlık yok, rekabet yok, nefsini temize çıkarma telaşı yok; sadece edep, muhabbet ve hakikati yerli yerine koyma vardır.
Bu Defa Hüdâyî Hazretleri’ne Gider
Aradan birkaç gün geçince Sultan Ahmed Han, Hüdâyî Hazretleri’ni ziyaret etti. Bu defa aynı meseleyi ona açtı ve “Efendim! Sizin kabul etmediğiniz o hediyeyi Abdülmecîd Efendi kabul buyurdu.” dedi. Yine zahirde basit bir söz vardı; fakat altında ince bir imtihan gibi duran bir mana saklıydı. Acaba Hüdâyî Hazretleri, bu kabule nasıl bakacaktı?
Hüdâyî Hazretleri’nin Gönül Genişliği
Hüdâyî Hazretleri mütebessim bir çehreyle cevap verdi. Ne “Ben kabul etmedim, o etti” diyerek kendini öne çıkardı, ne de Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri’nin kabulünü dünya sevgisine yordu. Bilakis onu yüceltti ve şöyle buyurdu: “Sultânım! Abdülmecîd Efendi bir deryâdır. Koca deryâya bir damlacık mâsivâ kiri düşmesi, onun sâfiyetine zarar vermez.”
Büyüklerin Kalbi
İşte bu cevap, evliyanın kalbinde ne kadar geniş bir edep bulunduğunu gösterir. Biri Hüdâyî Hazretleri’ni “ankâ” diye över; diğeri Abdülmecîd Efendi’yi “deryâ” diye yüceltir. Biri “O kadar yüksektir ki dünyaya tenezzül etmez” der; diğeri “O kadar geniştir ki dünya ona bulaşsa da onu kirletemez” der. İkisi de kendini değil, kardeşini büyütür.
Nefse Düşen Dersler
Bu kıssa bize şunu öğretir: Büyüklerin farkı sadece dünyayı terk etmelerinde değil, birbirlerinin hâlini güzel yorumlamalarındadır. Hakiki Allah dostu, kardeşinin kusurunu aramaz; onun hâline bir hüsnüzan kapısı açar. Çünkü küçük gönüller mukayese eder, büyük gönüller tevil eder. Küçük nefisler “Ben niye böyleyim, o niye öyle?” der; büyük ruhlar “O da Allah’ın sevgili kuludur” diye bakar.
Kardeşini Küçülten, Kendi Hizmetini de Kirletir
Bu kıssa sadece iki velînin nezaketini anlatmaz; bugün cemaatlerin, meşreplerin, hizmet gruplarının ve din adına çalışan insanların kalbine tokat gibi inmesi gereken bir dersi anlatır. Hüdâyî Hazretleri hediyeyi almadı; Abdülmecîd Sivâsî Hazretleri aldı. Zahire bakan sığ bir akıl hemen hüküm verirdi: “Biri daha zahid, öbürü dünyaya meyilli.” Fakat büyükler böyle bakmadı. Biri diğerini “ankâ” diye yükseltti, diğeri kardeşini “deryâ” diye yüceltti. İşte uhuvvet budur: Kardeşinin farklı tavrını kusur değil, makamına göre bir hikmet olarak görebilmektir.
Cemaatçilik Değil, Uhuvvet Ruhu
Ey nefsim! Sen kendi meşrebini dinin tamamı zannetme. Kendi hizmet tarzını İslam’ın tek yolu gibi görme. Bir cemaat ilimle hizmet eder, biri sohbetle, biri medreseyle, biri Kur’an talimiyle, biri gençlik çalışmasıyla, biri fakire yardım ile, biri neşriyatla, biri irşadla… Bunların hepsi eğer ihlâsla Allah rızası için yapılıyorsa, birbirinin rakibi değil, aynı davanın farklı cepheleridir. Sen kardeşinin hizmetini küçültürsen, aslında hizmeti değil, kendi nefsinin putunu büyütmüş olursun.
Asıl Düşman İçerdedir
Bir cemaatin en büyük düşmanı çoğu zaman dışarıdaki dinsiz değil, içerideki enaniyettir. Çünkü dış düşman açıktan saldırır; enaniyet ise hizmet kisvesiyle gelir. “Bizim yolumuz daha doğru, bizim hocamız daha büyük, bizim usulümüz daha sağlam, bizim cemaatimiz daha makbul” dedirtir. Sonra kalpte kardeşlik ölür, yerine gizli bir rekabet doğar. İnsan artık Allah için değil, kendi grubunun üstünlüğü için sevinir; hakikatin yayılmasına değil, “bizimkilerin” öne çıkmasına razı olur.
Kardeşini Kıskanmak Felakettir
Ey hizmet eri! Başka bir cemaatin güzel iş yaptığını görünce kalbin sıkılıyorsa, orada ihlâs yaralanmıştır. Bir kardeş grubun videosu yayılınca, sohbeti dolunca, medresesi büyüyünce, gençlere ulaşıp tesir edince içinden gizli bir rahatsızlık geçiyorsa, bil ki sen davayı değil, kendi tabelanı seviyorsun. Hakiki dava adamı, “Kim yaptı?” diye değil, “Allah’ın dini bundan fayda gördü mü?” diye bakar.
Zehirli Mukayese
Cemaatler arasındaki en zehirli hastalık mukayesedir. “Onlar kaç kişi, biz kaç kişiyiz? Onların videosu kaç izlendi, bizimki kaç izlendi? Onların hocası ne dedi, bizim hocamız ne dedi? Onların medresesi nerede, bizimki nerede?” Bu dil, uhuvvet dili değildir. Bu dil pazarcı dilidir, şirket dili, marka dili, nefsin rekabet dilidir. Allah rızası için yapılan hizmet, rakamlarla böbürlenmez; kardeşinin muvaffakiyetini kendi muvaffakiyeti gibi görür.
Kardeşinin kusurunu büyüterek kendi hizmetini temize çıkarma
Ey nefsim! Kardeşinin kusurunu büyüterek kendi hizmetini temize çıkaramazsın. Başka bir cemaatin hatasını anlatarak kendi cemaatini takdis edemezsin. Bir grubun eksiğini konuşarak kendi ihlâsını ispat edemezsin. Eğer hakikaten ihlâslıysan, kardeşinin güzelliğini görür, hatasına dua eder, eksiğini teşhir etmez, hizmetini baltalamazsın. Çünkü müminin vazifesi yangına su taşımaktır; başka kovadaki suyu dökmek değildir.
Asıl Ölçü
Bir hizmetin kıymeti tabelasında değil, ihlâsındadır. Bir cemaatin büyüklüğü kalabalığında değil, Allah katındaki sadakatindedir. Bir hocanın değeri takipçi sayısında değil, hakka bağlılığındadır. Bir meşrebin bereketi, diğerlerini ezmesinde değil, ümmetin yarasına merhem olmasındadır. Kim kendi yolunu büyütmek için kardeşini küçültüyorsa, bilsin ki o yolun içine nefsin karanlığı sızmıştır.
Uhuvvetin Gerçek İmtihanı
Uhuvvet, seninle aynı düşüneni sevmek değildir. Uhuvvet, farklı meşrepteki kardeşinin samimiyetine hüsnüzan edebilmektir. Uhuvvet, kendi cemaatinin hatasını örtüp başkasının hatasını teşhir etmek değildir. Uhuvvet, kardeşinin güzel hizmetini görünce “Allah razı olsun, Rabbim bereket versin” diyebilmektir. Uhuvvet, kendi yolunda sebat ederken başka hizmet yollarını da Allah’ın rahmet sofrasındaki ayrı ayrı nimetler olarak görebilmektir.