Ey nefsim… Şimdi kendine dön ve bir hakikati fark et: Sen kiminle oturup kalkıyorsan, ona benzemeye başlıyorsun. Çünkü kalp, bulunduğu ortamın rengini alır. Sohbet, sadece vakit geçirmek değildir; karakter inşa eder, istikamet belirler. Bu yüzden kiminle beraber olduğun, aslında kim olacağını tayin eder.
Fakih Ebu’l-Leys şöyle demiştir: Şu sekiz gurup kimseyle oturana, Allah sekiz şeyi arttırır.
1) Kim zenginlerle oturur kalkarsa, Allah ona dünyayı sevmeyi ve dünyaya rağbet arzusunu arttırır.
2) Kim fakirlerle oturur kalkarsa, Allah ona şükretmeyi ve Allah’ın taksimatına razı olma meziyyetini verir.
3) Kim hükümdarlarla oturur kalkarsa, Allah ona kalb katılığı ve kibir duygusu verir.
4) Kim kadınlarla oturup kalkarsa, Allah onun şehvetini ve cehaletini arttırır.
5) Kim çocuklarla oturup kalkarsa, eğlence şaka tutkusu artar.
6) Kim fasıklarla oturup kalkarsa, günah işleme cüreti ve tevbeyi geciktirme arzusu çoğalır.
7) Kim iyi kimselerle oturup kalkarsa, taat arzusu artar.
8) Kim alimlerle oturup kalkarsa, ilmi ve takvası artar.
Sohbetin Tesiri: Sessiz Terbiye
Ey nefsim… Sen zannediyorsun ki sadece dinlediğin sözler seni etkiler. Hayır! Bakışlar, hâller, tavırlar da seni şekillendirir. Zenginle oturursan dünya büyür gözünde; fakirle oturursan kanaat doğar kalbinde. Salihlerle beraber olursan ibadete meyil edersin; fasıklarla olursan günah sana hafif gelir. Demek ki sohbet, fark ettirmeden seni yoğuran sessiz bir terbiyedir.
Yanlış Sohbetin Bedeli
Ey nefsim… Herkesle oturmayı “genişlik” zannetme. Her ortam sana uygun değildir. Bazı meclisler vardır ki kalbi karartır, bazıları ise içini daraltır. Günahın konuşulduğu yerde kalırsan, bir süre sonra rahatsız olmamaya başlarsın. İşte asıl tehlike budur: Günaha alışmak… Çünkü alışan kalp artık uyanmaz.
Doğru Sohbetin Bereketi
Ey nefsim… Salihlerle oturmak seni yormaz, seni yükseltir. Âlimlerle beraber olmak sadece bilgi vermez; kalbine edep, diline hikmet, ameline istikamet kazandırır. Onların yanında susmak bile bir derstir. Çünkü onların hâli, sözlerinden daha çok konuşur.
Son Söz: Kimle Berabersen, O’sun
Ey nefsim… Kendini kandırma. Sen, beraber olduğun insanların toplamısın.
Eğer ilim istiyorsan, âlimlerle ol.
Eğer takva istiyorsan, salihlerle ol.
Eğer dünya istiyorsan, ehline git.
Ama şunu unutma: Seçtiğin meclis, senin kaderine yön verir.